il Chardun

revista  rumantscha independenta

CH - 7559 Tschlin

fon 081 866 36 76

IBAN CH

05/2014

Tal gianter dals Seniors           

 

Dal proget „insieme sano“ deriva il gianter cumünaivel dals seniors. „Insieme sano“ es gnieu realiso da l‘Uffizi da sandet dal chantun Grischun insembel cul Tirol.

Siand cha bgers da nus vivan sulets fo que bain da pudair baderler insembel e ster da cumpagnia üna vouta l’eivna tar ün gianter cumünaivel. Aint illa „Padella“, la giazetta locala da Samedan as po guarder inua cha quists gianters da la gövgia haun lö.

D’incuort ans ho quinto üna partecipanta da sia vita. Scu matta da 15 ans ho ella cumanzo dal 1946, zieva la seguonda guerra mundiela sieu giarsunedi i’l hotel Palace a San Murezzan. Ella ho gieu dachefer cun bgeras persunas renumnedas e richas da tuot il muond. Minchataunt vaiva ella dad esser model tal cuafför da l’hotel. Aunz cha la regina da la Persia, Farah Dibah es riveda in vacanzas al Palace ho il cuafför vulieu pruver da fer cun sieus chavels la frisura cha la regina as giavüschaiva. El ho taglio ils chavels e’ls ho toupos scu cha que eira a la moda quella vouta.

Üna dama americauna fich richa e d’eted pü avanzeda eira eir in vacanzas al Palace. Cuort aunz ch’ella vulaiva partir, es sia dama da cumpagnia gnida amaleda ed ho stuvieu ir a l’ospidel a Samedan per ün trattamaint pü lung. L’Americauna ho descrit sieu problem al directur da l’hotel ed ho plaunt, ch’ella nu possa ir suletta in viedi. Il directur ho dumando a sia giarsuna sch’ella hegia ün pass. „Che es ün pass?“ ho quella respus. Il manager ho alura dumando als genituors da la matta sch’ella dispuona d’ün pass. „Perche vess ella d’avair dabsögn d’ün pass?“ haun quels managio. „ Nus nu bandunains bod mê nossa val e scha nus giains oura Cuira nu druvainsa üngün pass“.

Il di zieva ho il manager tramiss a la giarsuna tal fotograf, ch’el stöglia avair üna fotografia dad ella. La fotografia nu plaschaiva guera a la matta ma il manager l’ho piglieda ed ho pissero infra ün di per ün pass – oters vaivan da spetter lönchezzas fin ch’ün pass eira pront. Alura ho el declaro a la giarsuna ch’ella dessa accumpagner la dama americauna tar sieu viedi. Cun ün Rolls Royce cun schofför haun ellas fat viedi da San Murezzan a Turich. Lo sun ellas idas a l’hotel Dolder. Madame vaiva üna suite e la giuvna dama da cumpagnia üna staunza be dasper. Zieva trais dis haune cuntinuo es il viedi vers Genevra ed ellas s’haun chasedas aint il Beau Rivage. „Ma vaivast tü lura ün vstieu adatto per ir a tschaina in quist hotel fich nobel?“ ho üna da nus vulieu savair. „La dama m’ho cumpro cò e lo qualchosa e la saira ans vainsa petnedas vicendaivelmaing aunz cu ir a tschaina“. Ün pêr dis zieva sun ellas partidas per Paris. La dama ho dumando a la giuvna sch’ella cugnuoscha la cited da Paris. Cur cha quella ho dit da na ho ella cumando ad ün boy da l’hotel ch’el stöglia musser a la giuvna la cited. Quelo stu el avair fat manüdamaing, ch’els sajan püssas voutas rivos inavous a l’hotel pür vers las uras pitschnas. L’Americauna vess gugent piglio a sia nouva dama da cumpagnia in America. Quella ho però esito. L’America eira fich dalöntsch davent da sia famiglia ed adonta cha la dama ho asgüro ch’ella possa turner a chesa scha que nu la vess da plaschair in America ho ella dumando a sieus genituors che ch’ella dessa fer. Pels genituors eira que cler cha la matta vaiva da turner a chesa. Uschè es ella gnida mneda al aeroport ed es svuleda cun ün aviun fin a Basilea. Siand ch’ella vaiva ün po munaida in busacha ho ella piglio ün taxi per ir a la staziun da la viafier ed es turneda cul tren in Engiadina. „Perche nun est tü ida in America?“, ho dumando l’hotelier. „Que füss sto per te üna buna schanza“. Pü tard s’ho ella inrücleda ch’ella nun ho gieu il curaschi dad ir in America. Ma ch’ella eira auncha fich giuvna. L’hotelier ho güdo ad inchascher il schec chi as rechattaiva aint in üna busta cha la dama la vaiva surdo. Ella survgnit 1000 francs.

Pü tard vulaiva ün giuven Taliaun la piglier cun sè per ch’ella possa lavurer scu fotomodel. Darcho ho ella dumando a sieu schef che ch’ella dessa fer. „Ir in Italia, scu fotomodel, na e madina que es ün ris-ch bger memma grand“ ho el respus.

Uschè es ella resteda in Engiadina ed ho lavuro bgers ans i’l Palace. Cun 32 an s’ho ella marideda e siand ch’els nu vaivan il prüm üngüns iffaunts ho ella cuntinuo cun sia lavur i’l hotel. Pür ill’eted da 42 ans es ella gnida la prüma vouta in spraunza. Insembel cun sieu hom ho ella trat sü trais iffaunts. Ella saja steda üna vouta culs iffaunts a Roma. Cha que saja sto fich bel, cha’ls iffaunts quintan auncha hoz da quel viedi.

A tuottavia vela que cha vains imprains illa pedagogia: Mincha umaun es ün originel cun ün’egna istorgia da la vita e quella istorgia po esser fich interessanta e plain tensiun.

 

Gertrud Ernst