il Chardun

revista  rumantscha independenta

CH - 7559 Tschlin

fon 081 866 36 76

IBAN CH

06/2014

Ün muond, bel e nouv            

 

Quist es il titul dad ün roman dad Aldous Huxley, scrit dal 1932. Scu visiunari descriva el ün muond futur i'l quel a nun exista ne amur ne amicizcha. Ils umauns vegnan construieus aint in vaiders da reagenza, els vegnan partieus aint già aunz lur fabricaziun in differentas castas. Pochs umauns-alfa, anonims ed invisibels decidan che chi ho da succeder sül muond. Ils umauns-beta haun la lezcha da fer per cumand als umauns-alfa. La pü granda gruppa fuorman ils umauns-gamma chi haun da lavurer suot controlla permanenta, els vegeteschan davous saivs electricas, els sun ignorants e na sculos e nun haun üngün'ideja che chi capita sül muond. Quels umauns nun imprendan a penser in möd critic els vegnan cuntantos tres consüm, sex e drogas. L'ouvra da Huxley, scritta avaunt 80 ans es pü actuela cu mê.

Pruvains üna vouta dad analiser quaunt ferm cha nus ans vains già avicinos a sias visiuns u scha nus correspundains magari già a quellas visiuns. Cun spavent constatainsa cu cha la societed d'hozindi – apparaintamaint uschè libra – es suot controlla dals pussaunts da quist muond. E que in tuot ils pajais, democrazia u dictatura nu faun guera üna differenza. La politica, stratta cun sè dal grand chapitalissem nun es ne abla ne pronta da pisserer per ün muond sainza guerra. Massas immensas da munaida virtuela vegnan spustedas vi e no, las cassas da guerra vegnan implidas viepü. La noziun solidarited es dvanteda incuntschainta, il terz muond – plündragio tres la colonisaziun – vain tgnieu vi da la manastra cuorta.

Milliuns umauns i'l süd pateschan fam intaunt cha nus vivains in abundaunza. Millis da piculezzas sun regledas in nossa societed. L'ideja da las castas cha Huxley descriva in sieu roman es dvanteda realited. Ils pochs umauns-alfa haun suot controlla tuot il muond, els saun cha pussaunza es pussibla be scha's dispuonda da grandas richezzas, da bgers raps. Els instigheschan guerras ingüstas fand meladöver da naziunaliteds e religiun. Quels chi pateschan sun ils umauns-gamma. Cu esa da declarer, cha nossa societed dal 21. secul, organiseda tres e tres nun es capabla dad impedir grandas guerras? Nu do que üngün'oter „Muond, bel e nouv“?

 

Robert Obrist