il Chardun

revista  rumantscha independenta

CH - 7559 Tschlin

fon 081 866 36 76

IBAN CH

06/2014

L’exodus da la giuventüna e la mort dals cumüns alpins               

 

La mort dals cumüns respectivmaing da las vals perifereas alpinas succeda be luotin. E quai es il privlus vi da quist fat. Ingün nu voul badair quist andamaint, ouravant tuot na ils politikers. Ne quels a Berna, ne quels a Cuoira e neir na quels dals cumüns e da las regiuns pertoccas. Ma eir la populaziun nu para d’esser consciainta da quista tendenza mortala. La giuventüna scapa i’ls centers giò la Bassa, ladavo mancan las naschentschas, i nu vegnan nanpro ingünas famiglias giuvnas, la demografia da la populaziun demuossa ün augmaint da la glieud veglia in confrunt cullas generaziuns plü giuvnas.

 

Quai chi’m fa pissers prouva adüna eir dad analisar. Reguard quist problem tira las seguaintas conclusiuns:

 

La politica federala per las regiuns: La Confederaziun classifichescha las regiuns in forzas economicas. Quai maina quasi ad üna società da duos classas. Dad üna vart ils centers turistics, da tschella vart il “giranc” alpin (alpine Brache). “Girancs” alpins sun zonas dal declin e da l’exconsümaziun düraivla. Eir scha quist’expressiun es gnüda critichada fermamaing e cha quels chi til han inventà han provà da bagatellisar quist’arroganza: La Confederaziun lavura in quella direcziun. Eir las bancas ed investuors fan üna differenza tanter girancs e centers. Chattar raps per investiziuns illa zona uscheditta “economicamaing debla” es quasi impussibel, las investiziuns vegnan fattas là, ingio chi impromettan da render. Ma sco chi demuossa il debakel da l’hotel Stilli Park a Tavo füssa forsa listess meglder ed impustüt plü düraivel, dad investir illa periferia.

 

  • La politica d’agricultura da las regiuns; Ils uffizis cumpetents da la Confederaziunproclameschan amo adüna paurarias e surfatschas da cultivaziun grondas illas regiuns muntagnardas. Quai in connex cullas subvenziuns e las meglioraziuns. Las paurarias vegnan industrialisadas e lur valur s’augmainta considerabelmaing, perfin pro las valuors da rechav chi sun decisivas in üna spartiziun d’ierta o pro üna vendita. Pro bleras famiglias paurilas manca la successiun in famiglia, quai impustüt pervi dal fat, cha’ls uffants tschernan mansters main greivs sco quel dal paur. E per interessentas o interessents externs surpassan las cundiziuns finanzialas laspussibiltats per surtour üna pauraria gronda. Per part sun las paurarias üna da las pacas pussibiltats lavurar al lö. Che güdan paurarias grondas, sch’ingün nu voul pü surtour quista lavur greiva? Structuras plü pitschnas füssan faquint stattas il meglder recept.

 

  • La qualità da vita i’l sen da la vita moderna va a perder. Plü ch’ün cumün as svöda e main interessant ch'el dvainta per star in quel. I manca la scoula, la butia, l’usteria, la discussiun publica, il pensar cumünaivel. E – na l’ultim: il cumün guard'oura da quai mort. Las chasas vödas, hoz pel solit chasas da vacanzas, vendüdas dals indigens pel meglder predsch – i’s palainta la suldüm. I para, cha la giuventüna as metta avant alch oter suot “qualità da vita”. Üna bella cuntrada, esser protet da las structuras socialas e famigliaras, la cumünanza culturala, la lingua materna, quai nu correspunonda gio da tuot a las pretaisas per ün lifestyle modern. Quai es natüralmaing l’ir dal temp, ma la tragica es quella, ch’el maina ad ün exodus da las regiuns periferas vers ils centers e las citats.

 

1/1

I fess perquai nair dabsögn, dad introdüer i’ls girancs alpins ün möd da viver chi correspunda dad üna vart al möd da viver modern, chi mantegna però eir tschertas structuras cumprovadas. Ma na cun trar nanpro daplü turissem dimpersè cun sviluppar nouvs models cun visiuns e cun ün'atmosfera d'innovaziun eir sül chomp da l’agricultura. I voul eir nouvas structuras politicas e la voluntà da la populaziun da tour part al temp nouv. Üna gronda sfida, pelvaira!

 

 

CASA