il Chardun

revista  rumantscha independenta

CH - 7559 Tschlin

fon 081 866 36 76

IBAN CH

10/2014

La fin da la lavur…        

 

“Nus ans rechattain a’l glim d’ün’epoca dals marchats globals e da la producziun automatisada. Bainbod nu dovrarà l’economia faquint plü ingünas forzas da lavur umanas. Scha quista via maina in ün port franc o schi’ns spetta ün terribel precipizi, dependerà dal fat, quant bain cha nus ans preparain a l’epoca davo l’economia da marchà, quel temp chi seguirà a la terza revoluziun industriala. La fin da la lavur pudess significhar la fin da nossa civilisaziun. I’s pudess però eir metter in movimaint ün vast müdamaint social e manar a la renaschentscha da nossa charità. L’avegnir stà in noss mans.”  

 

Quai ha dit fingià l’on 1995 il cuntschaint  sociolog ed econom american Jeremiy Rifkin. Ed a pensar, che chi’d es success i’ls ultims 20 ons reguard il svilup da l’economia, l’automatisaziun da lavur e’l marchà tras l’internet, alura nu regna sgüra na optimissem: Renaschentscha da la charità, dal spiert uman? Las structuras uriuntas dal lavur sun missas a mort. L’economia es davantada “monitaria”, i quintan las dividendas dals acziunaris e na las plazzas da lavur. La producziun da l’industria es gnüda spostada per gronda part a l’ester. Bleras plazzas da lavur i’l sectur dal servezzan, p.ex. bancas e sgüranzas sun dependentas dal marchà da raps e da pratchas intransparentas dal stadi: secret da bancas, farurisaziuns dad impostas, impustüt per glieud benestanda da l’ester. I imnatschan vaschias sül chomp da las immobiglias e dal chapital. La nomnada epoca davo il temp da l’economia globalisada es üna gronda sfida per l’umanità. Tenor mai pudess ün “vast müdamaint social” e la “renaschentscha da nossa charità” esser collià culla seguainta visiun:

 

Cumgià da la - oh -  uschè soncha creschentscha da l’economia. Quel credo maina bainsvelt illa via orba. Deglobalisaziun da l’economia e reconstrucziun da las structuras decentralas, quai chi dess eir darcheu ün pà daplü pais a las regiuns periferas ed als pajais dal “terz muond”.

 

De-automatisaziun da la producziun e re-agglomeraziun da l’industria. Quai fa sen eir sül chomp ecologic. Il temp da l’öli va a fin a termin mezdan. Aviuns e barchas nu funcziuna (almain pel mumaint) sainza materia primara fossila. Avant co cha tuot las fabricas e stabilimaints d’industria vegnan reütlisats sco “lofts” e clubs da fitness füssa radschunaivel, da reservar quellas pel retuorn da la producziun e tras quai eir pel retuorn dal lavur, voul dir da las plazzas da lavur. Allontanamaint da roboters e computers. Quist idea para bainschi absurda, ma quai es sgüra üna part da l’idea da Rifkin, quai chi reguarda l’evitar la fin da nossa civilisaziun.

 

Lavurar ed abitar al listess lö. Tuna eir fantastic, ma co voul la politica schoglier otramaing il problem da la mobilità? La fabrica da l’infrastructura da vias e binaris pels trens cuosta summas exorbitantas, raps chi’s pudess dovrar per exaimpel i’l agüd pel terz muond.

 

Hoz n’haja let illa giazetta, cha daplü d’ün quart da la populaziun chi lavura in Svizra as sainta “stressada”. Che temmas derasà dimena Rifkin? Attenziun: Stressà nu manja be surlavurà dimpersè in prüma lingia ün nosch clima da lavur, mobbing, temma da perder la plazza e.u.i. Lavurar es ün dret fundamental da l’uman. Hozindi sto però minchün esser grat, d’avair üna plazza da lavur. E quai nun es üna buna fundamainta per “metter in movimaint ün vast müdamaint social”. E Rifkin discuorra natüralmaing per tuot ils pajais industrialisats. I’l terz muond ha gronds deficits da fundamainta per installar economias dürablas e socialas. Ma per amegldrar quella situaziun stuvess müdar fundamentalmaing il sistem dal chapitalissem modern. E quai es ün’illusiun in vista a las circunstanzas politicas actualas sün quist muond.   

 

Ans preparain per l’epoca davo l’economia da marchà. Üna pretaisa da Rifkin d’avant 20 ons. Ed hoz? I nu regna ingün’aurora. E quai vess insè da far pissers. Ma tuot chi spetta sülla creschentscha da l’economia e sül amegldramaint dal marchà d’aczias. Ün’imaginaziun sombra, schi’s guarda la situaziun generala da nos planet. L’avegnir stà in noss mans? In meis mans malavita na. Perquai n’haja massa paca influenzaJ.

 

CASA