il Chardun

revista  rumantscha independenta

CH - 7559 Tschlin

fon 081 866 36 76

IBAN CH

11/2014

Id es meglder da taschair!      

 

“Eu disch als giuvens: Scha Vus tscherchaivat, chattarat. “Sainza mai” es il plü mal chi’s po far a sai svessa ed al muond. Cul möd da dir (e maniar) “sainza mai” es ida a perder üna  part absolutamaing constituziunla da l’uman: l’abilità da s’indegnar e tras quai da s’ingaschar.”

 

Quist es ün citat da Stèphane Hessel, ün activist politic chi ha influenzà ferm il movimaint dad “occupy” chi d’eira l’on 2011 la plü gronda gruppa da protest ill’America dal nord. Il spiert da l’occupaziun da la Wall Street s’ha derasà ein in Europa ed ha inizià la prümavaira arabica. Intant es però ida a perder la favella. Ils moviamaints da la glieud – impustüt – giuvna nun ha chattà ingüna aderenza. Massa ferm es derasada la tenuta da la gronda part da la populaziun, nomnadamaing da na s’ingaschar pel bön collectiv. E quai es la megldra fundamainta per dictatuors, corrupziun ed ierarchia absoluta. Ed uschè es il spiert dad “occupy”, da la prümavaira arabica ed oters movimaints ün resvagl constitutiv. I resta dischillusiun. L’indegnaziun dal pövel in tuot ils pajais dal muond es inargida, marventada. E da quai profità la destrucziun negativa da l’agir dal muond. E na cha la Svizra füss ün’exepziun! Er quia regna la demontascha dal collectiv. “Sainza mai”, quai dischan per ex. in media ca. 60% da las persunas cun dret da vuschar. Els surlaschan la respunsabiltà als oters, e quai es adüna il plü simpel, ma eir il plü privlus, minchatant esa alura eir massa tard. Sco p. ex. in Mexico, ingiò cha’l pövel bada pür uossa, da chi ch’els vegnan regnats e che bella cumpagnia corrupta chi dicta la vita da minchadi. Stüdents vegnan surdats da la pulizia als morders dals sindicats da drogas. Ingio es la rebelliun collectiva? Perche ha l’uman la tendenza da tscherner e da’s suottametter a seis agens boiers? O da chavar l’aigna fossa quai chi reguarda la devastaziun da l’ambiaint? “Il chaprizi es l’energia da l’ignoranza”, ha dit Jean-Paul Sartre. E’ls indignats vegnan ignorats – e quai es forsa il problem da nossa società.

 

CASA