il Chardun

revista  rumantscha independenta

CH - 7559 Tschlin

fon 081 866 36 76

IBAN CH

08/2004

Sound identity pel turissem e la politica     

 

Aint ill’ultima NZZ da la dumengia d’heja let cha’ls specialists da propaganda hegian arcugnuschieu cha musica e clings svaglian emoziuns e sun buns da surmaner a la glieud sainza cha la glieud s’inaccordscha. Perque nun as cuntaintan hoz firmas innovativas pü cun melodias da Vivaldi u da Bach cur cha faun spetter a lur cliaints al telefon u cur cha faun reclama per lur prodots, magari a la televisiun, aint il radio ed aint il internet, firmas innovativas sviluppan hoz egnas melodias e specielmaing egens clings per lur prodots da marca. Cur cha s’oda üna melodia as dess savair automaticamaing da che marca cha que as tratta. Quelo nonma la NZZ sound identity.

Aunz cu river a la fin da l’artichel haun mieus impissamaints già cumanzo ad ir a spass. Chenüna sound identity s’affess per fer reclama pel turissem u per la politica?

Tar San Murezzan es que cler, lo s’affo be la tüba (eir scha que nun es ün instrumaint s-chet engiadinais) la tüba tuocha oramai tiers Danuser e San Murezzan. Danuser es apunto adüna già sto bger pü innovativ scu tuot ils oters.

Samedan? Cu füssa cun üna sinfonia per grü e maschina da s-chev. Ella stuvess pero esser adatteda per almain 8 fin 10 grüs. Pcho da Rolf Liebermann nu viva pü. Quel füss sgüra bun da fer resortir in möd fich dezaint, cha que as tratta tar quella schurma da stabilimaints grands tuot dad abitaziuns fich favuraivlas, adattedas eir per indigens.

Il cussagl da cumön? Il meglder füssa da lascher chanter quella frasa cha’l landamma ho express avaunt circa ün an illa televisiun svizra, nempe cha l’Engiadin’ota saja buna da schoglier suletta sieus problems cullas abitaziuns da vacanzas, ch’ella hegia demusso que già pü bod. La melodia chi s’affess il pü bain füss quella da la chanzun “Schlaf Kindlein schlaf”. Important füss que cha s’udiss eir la granda arroganza da nos landamma.

Ma e la Val Müstair? Scha s’ho let il prospect il pü nouv da la Val Müstair chi fo propaganda per var 10 differentas turas da töfs chi cumainzan tuottas in VM e mainan sur tuot ils pass oura schi esa cler cha la sound identity dals Jauers po esser be la “musica” dad almain vainch töffs chi passan ün zieva l’oter in furia tras la Val Müstair.

 

Gibo

 

 

 

 

 

 

07/2004

Eau vuless esser multimilliunaria             

 

Vairamaing sun eau üna persuna modesta, cuntainta cun poch. Ma daspö circa ün an d’he eau simplamaing il giavüsch dad esser multimilliunaria.

Scu multimilliunaria vess eau cumpro la plazza aviatica da Samedan. Oters giavüschs nu vess eau gieu. La plazza aviatica d’eira vnela e fin finela ho la regenza grischuna gieu cumpaschiun e l’ho cumpreda. Il predsch nun haune tradieu. Pera cha’s vess pudieu la surpiglier per 5 milliuns. Ma eau vess pajo eir 20 milliuns, premiss ch’eau füss multimilliunaria.

Na, svuler nu m’interessa ed eir fer ir la plazza aviatica nu’m fess plaschair, uossa ch’eau sun pensiuneda nu d’heja pü temp da lavurer. Mieu sömmi füss sto da fer our da la plazza aviatica da Samedan ün grand lej, il Lei da Samedan. L’ideja nun es nimia uschè exotica. Giò`l Vallais haune eir fat ün lej our d’üna plazza aviatica cha’l militer svizzer nu druvaiva pü. Cler cha recuperer tuot il materiel as-cher chi’s rechatta suot ed intuorn la pista vess custieu bger, ma scu multimillliunaria...

Simpelischem füss que dad inunder la plazza aviatica, uossa cha’l Flaz passa davousgiò e cha Samedan ho già fat prümas experienzas cun similas inundaziuns. S’imaginè che bel cha que füss sto, tuot la Champagna ün lej.

Ma oramai sun mieus progets ieus ad ova. La regenza grischuna e la Societed plazza aviatica d’Engiadin’Ota haun chatto investuors solvents chi pisseran cha l’Engadin Airport AG prosperescha - scha eir be scu “private airfield” e sainza svouls commerziels e svouls regulers tenor urari, scu cha’d haun declaro - els paun saner la pista e vöglian perfin installer ün sistem per güder a placher. (Prubabelmaing per placher tar trid’ora, que chi’d es la premissa per svouls tenor urari).

La concessiun da gestiun pels prossems 30 ans haune già survgnieu l’an passo, üna limitaziun dal numer dals svouls nun exista e nischi, investuors vöglian cha lur investiziuns rendan! E logicamaing renda üna plazza aviatica pü bain tar bgers svouls!

A nus resta il “cuffüert” cha aviuns chi faun bger fracasch stöglian pajer taxas insaledas.

Bel cuffüert! Pcho ch’eau nu d’he raps.

 

Dina

 

 

 

 

 

 

05/2004

Bütschar – üna moda               

 

Sco chi dà pleds chi aintran in nossa lingua sainza dumandar permissiun, pensain al cas actual cun quist „o.k.“ banadi chi s’ha gnieuà aint e conclüda mincha discuors affirmativ sainza il minim impegn, ed uschè esa eir pro’l bütschar.

Chi mâ es be gnü süll’idea da rimplazzar il contact da bocca a bocca, o dschain da la bocca al nas, oramai cha l’ösen es bainschi respunsabel co ch’ün bütsch savura. Dimena, impè dal contact da lef a lef o da lef a massella ans cuntantaina da savurar trais jadas, sco schi’s trattess per uschè dir d’ün bütsch a provas, d’üna tentativa d’avischinaziun, d’ün ösnar sco chi’s cugnuoscha pro tschertas bes-chas. In tuots cas ha il bütsch pers l’expressiun da temperamaint ed es dvantà plüchöntsch ün accessori innozaint d’ün ritual da nos möd da’ns cumportar.

E listess, causa cha quista moda da demuossar simpatia vicendaivla es suottamissa a sias glünas, ha’la eir sia malizcha:

  1. Eu nu sa da quala vart cumanzar, a dretta o a schnestra, per impedir cha’ls nas nu’s vegnan per traviers.

  2. Eu nu sa sch’ün das-cha dudir alch laprò, o schi’s tratta d’ün bütsch aint il ajer, a la mütta.

  3. Eu nu sa che far culs mans, per impedir cha quels rinforzan o indeblischan mias intenziuns e’l bütsch perda tuot sia neutralità.

 

Uschè daja bütschs chi aintran in nos cuntegn sainza dumandar permissiun, e nus che faina? Nus fain finta, sco scha tuot füss o.k. O.K.?

 

Clo Duri Bezzola