il Chardun

revista  rumantscha independenta

CH - 7559 Tschlin

fon 081 866 36 76

IBAN CH

12/2010

Il Grischun vegn colonisà dals Austriacs. Juhai! Ed ils Grischuns tils pajan dafatta per chi vegnan.
I vegnan a Domat/Ems e fan pajar al Chantun la suondscha da la giatta per chi stettan (extorsiun!), ed id han cumprà las pendicularas da Savognin. Banadetg Fontana as volva e's stordscha aint sia fossa! Be chi nu cumpran magari eir seis chastè, quel da Riom-Origen!
Che dist tü Giongion da quistas conquistas, da quistas enclavas? Nun es quai s-chandalus?
Emigl P., S.

  • Eu sun da teis avis! Ma dal barun regent Trax-è’l, il sviluppader economic grischun, nun haja spettà oter, e dal viavant directer da las pendicularas da Savognin neir brich.

 

 

A Sent stuvessna fin la mità dal 2013 restrendscher la construcziun da seguondas abitaziuns. Sün pretaisa dal Chantun, baininclet! Ma fin in duos ons e mez saran pardertas surfabricaziuns da da reserva per blers ons! Quai es da tour e mütschir! 0?
XY, S.

  • I sarà precis uschè. Pover Sent! Dal rest! Perche nu das-chast tü segnar cun teis nom, almain cun las inizialas?
    Tü est bain da cumpagnia cun quels 143 votants da la votumaziun cumünala dals 28 nov. 2010 chi's fan pissers per l'avegnir da vos bel e prüvà cumün?

 

 

 

 

 

10/2010

Che dist Tü. Giongion da nos Cussagl federal e lur rochada?
Otto U., Segl

  • Cha quai es deplorabel. Ün zich dignità, almain ün pa maniera. Quai cha la cusgliera Sommaruga ha dit cur ch'ella ha acceptà la tscherna es stat uschè "ferm", insomma ün fanal, ün program etic per la lavur da nossa Regenza. Ed uossa vana e fan da quistas robas suos-chas. I s'han demascradas sco corifeas sdegnaivlas.

 

 

Cur cha Achmadinedschad ha spüdà tössi aint ill'Assamblea generala – ultimamaing – schi han plüssas delegaziuns naziunalas bandunà la sala sco protesta. Ma chenüna es restada in pultruna? La delegaziun svizra!
Arnold B.

  • La Svizra fa "halt" affars cun l'Iran!

 

 

Vegn qua il CEO da la firma Hamilton a Panaduz e president dal Turissem grischun e discreditescha il rumantsch. El pretenda cha nossa lingua nu vala ünguotta per far carriera. Cha'ls Rumantschs nu sapchan bain tudais-ch. El nu po o nu voul savair cha'l rumantsch «furnischa» pertschientualmaing p.ex. daplü academikers co las otras linguas svizras, e cha'ls Rumantschs nu fan uschè bler daplüs sbagls cun scriver tudais-ch co quels da lingua tudais-cha. Quel chi ha scrit l'artichel a reguard (plü probabel ün da quists!) nu sa p.ex. chi detta "wieder e wider". Insomma, Wieland apunta quel chi sdegna il rumantsch fa propaganda turistica – cun che lingua?
Guolf A.

  • Ingün'idea!

 

 

 

 

 

09/2010

Eau craj bod bod cha'l rumauntsch, ma surtuot il puter, hegia üna noscha malatia, nempe l'apostrofitis. Scha's legia ils seguaints exaimpels in ün pled, lura dvainta que problematic: 'Ch'ultra da que...', 'd'interas chesas...' 'd'not..' 'd'gün...', 'già ch'essans...' (già ch'essans esans...?).Che dist tü, Giongion, da quista mania.

Artur. B.,C.

  • Eau sun da tieu avis.
    Que es problematic - surtuot per quels chi imprendan rumauntsch.

 

 

P. M. disch manzögnas. EI pretenda nempe d'esser politiker.
Dumeng M.,S.

  • Tü est faquint ün furbaz. Nischi? Quel chi voul gnir politiker nun ha sà na da far ingün examen da qualificaziun, maindir ch'el vess da far I'examen cul detector da la manzögna (quai es quel s-chierp chi chüsa las manzögnas (in adöver pro la pulizia in America).

 

 

Qua a Zernez vainsa uossa ün magister da Vienna. Es quel gnü tschernü per muossar a nus a sotar il Wiener-Walzer davo la musica da quels chi cumondan las feistas, da quels da l'economia-mia?
ün Magliachognas

  • Que nu seja! Jou nu sè neir na, sch'el es gni bivgnantà cun nossa bella chanzun: "O Vienna, o Vienna, tü bella cità, ingio chi's viva uschè bunmarchà..." Ed jou nu sè neir brich, sch'el viva bunmarchà a 'Sarnez'.

 

 

Quel pover Ueli Maurer am fa cumpaschiun cun seis jets, o meglder dit na-jetsEu crai ch'el haja radschun. Apaina cha quels sun sü, suna fingià sur ils cunfins da la Svizra oura. Quista cumprita nu fa dimena propa ingün sen. O?
Daniel B., L.

  • S'inclegia! Ma I'armada, il stadi aint il stadi, almain ils ots ufficials, almain quels chi nu sun gnüts our da la pubertà, voulan 'halt' giovar a sudats, e quels da l'economia pretendan chi saja da garantir la sgürezza daI pajais e manajan la sgürezza da lur buorsa.

 

 

 

 

 

08/2010

Elimineschan las fusiuns consequentamaing eir ils cumüns da vschins? Quai nu füss tantüna na bun. Il cumün da vschins es tradiziunalmaing plüchöntsch conservativ e funcziuna suvent sco correctiv pel cumün politic, quai chi'd es suvent indispensabel e da bön. 0?

  • Tü hast radschun! Ma scha'ls promotuors da las fusiuns han pensà eir a quist detagl, quai nu saja. Eu dubitesch.

 

 

Ueli Maurer ha pretais, cha la Svizra haja la megldra armada. Uossa vegn ün - precisain! - Jean Claude Biver, il CEO da Hublot e proclama davant 1200 turistikers: "Wir sind das beste Volk!" (Engadiner Post - 8. 5. 2010) Da la superbgia ha quai sgrembli aint in mai. E tü, Giongion?

  • Pro mai ha la testa cumanzà a squassar, ch'eu sun gnü tuot stuorn. Uossa savaina!!!

 

 

"Kanton sollte mehr für seine Strassen tun" pretenda la "Infrastruktur Strasse" (Zürich/Chur) illa SO dals 19 da lügl 2010. Eu supuon chi sarà manià, cha'l chantun dess far daplü vias, o - almain - da tillas schlargiar, per meglder dar via libra al trafic chi s'augmainta d'on in on e per til promover dimena. Che dist tü Giongion da quists magliadruns.

  • Eu nu dubitesch, cha la "Infrastruktur Strasse" saja ün associaziun da constructuors da vias, chi pretenda sainza remischiun lavur dal man public.

05/2010

Id es bler da quai chi'm va sü pel nas, ma quist es tuottüna stat il combel paradisic: "Allegra i m Chasa Paradis" Be ün zich maniera invers no Rumantschs! O, che dist tü, Giongion?
Nicolin B. S.

  • Tü at stoust simplamaing procurar ün grond nas, perche cha simils affrunts a nossa lingua inscuntrast minchadi. O? Ma nus laschain chi tuna. E quai es nos fal!

 

 

Nus giains uossa in vacanzas. Cu sto que cul der bunamauns in pajais esters? A nu saregia bain na dapertuot scu in Nepal inua cha las autoriteds haun decreto, cha las unifuormas dals funcziunaris/impiegos da las plazzas aviaticas nu suos-chan pü avair üngünas giglioffas (per cumbatter la corrupziun!).
Nica P., P.

  • Na! Ma fo eir tü scu Balzac. Quel, cur ch'el faiva viedis in Germania, pigliaiva adüna avuonda munaida mnüda cun se. El mettaiva lura üna munaida zieva l'otra aint illa palma d'maun da quel chi retschavaiva il bunamaun. Cur cha la tschera da tel as sclariva, schmettaiva'l.

 

 

Cu mê esi d'incler la caricatura da Jüpa aint il ultim CHARDUN (ediziun da la LQ dals 29 d'avrigl 2010), quella 'Seguonda abitaziun' chi saregia destineda per l'Engiadin'Ota. U? Sun eau memma tuct per l'incleger?
M. P., San Murezzan

  • Per l'EO, s'inclegia! At cufforta! Ad es da quels fichun intellegiaints chi nun inclegian tschertas caricaturas. Ma quista... ponderescha bain bain, lura...!

 

 

Uossa vegnna darcheu ils 'festivalers' ad inrichir nossa stà da perifers cun cultura importada. Che dist tü, Giongion, da quista inflaziun culturala?
Claudia C., A.

  • Eu sun cuntaint chi vegnan. Id es be da tscherner inandret, lura es quai da bön per scodün. E, dal rest, i vegnan eir ils Rumantschs.

 

 

 

 

 

 

 

03/2010

Che d'he eau let aint il "reformiert"! "Es kommt zusammen, was zusammengehört", cha que chi tuocha insembel as cumbütta! In quist cas la baselgia da Samedan, quella dal baroc centrel immez vschinauncha e'l "wellness" chi svapurescha eir el immez il vih. Il ravarenda argumentscha da möd, cha's pudess bod bod crajer cha quista cumbinaziun saja il non plus ultra. El as do üna sula paina da güstificher l'abinanza dal Spa e da la baselgia. Sia argumentaziun savura perô almain ün miel da casusitica gesuita. Ma... insomma! Sajans tolerants, scha stu esser fin a l'excess! Il turissem ho integro la cultura indigena in sieu marketing e PR, perche nu dess el fer las bellinas u plicha placha eir cun la baselgia? E lura, quel iffauntet chi vegn battagio in ün simil lö, varegia bain ün auguri tuottafat speciel per sia vita. U? Che dist tü, Giongion?
Werner D., S.

  • Eau d'he bain inclet inandret tia ironia. U? Ed eau sun da tieu avis. Be cha nu cumainzan uossa a fer dapertuot Spas's attach a las baselgias: (Dal rest es entreda üna caricatura a reguard).




La votumaziun davart la NEF/NFA ha furtünadamaing gnü l'esit ch'eu am vaiva giavüschà, bainschi è'la gratiada be per la cupicha dal pluogl. Che paina chi s'han dats, ils promotuors da quista 'spüerta' democratica-sociala! Il cusglier guvernativ correspundent ha dafatta imnatschà ch'el "nu giova plü", scha'l pövel nu fetscha bön e's suottametta. Ed eir uschigliö... Segner char! Impè vess quai stuvü esser cler a minchün, chi füss il prüm stat da metter ad ir las nouvas structuras in spe, ant co preschantar quist elaborat cha gnanca ils aderents nu mustriaivan. O? Fadri B., A.

  • Tü hast dit! Bismarck vaiva bain radschun cun dir cha la politica saja üna fatschenda massa seriusa per tilla surlaschar be als politikers. I vegn eir fusiunà in quist möd, a la schmanfutra, am para, sainza avair ponderà a fuond tuot ils aspets, quels demografics e linguistics p. ex.



Es quai be pussibel, cha tuot ils presidents da cumün vessan bivgnantà la realisaziun da la NEF/NFA o han els forsa fat per cumond ad ün' admoniziun o magari eir ad ün squitschet da suringiò. Scha quai füss il cas, schi chi's svarguognan! Eu am dumond adüna darcheu, che 'pövel' ch'eu sun insè, d'avair da quists rapreschantants dal pövel.
Daniel D., Z.

  • Que am dumond eir eu. Ma sch'eu pretendess ch'els rapreschaintan surtuot interess.... hei, hei...! Tü sast bain che? E lura, perche nu dessan els - per mez da quist veicul - güsta eir far propaganda electorala per lur parti burgais e per sai stess?

 

 

 

 

 

02/2010

Nu vess toc il premi Wakker a Zernez per si'ultima surfabricaziun Rusöl o che sa eu...impè d'a Fläsch?
N. P. , S.

  • Scha tü manajast quai ironicamaing, schi es quai ün exagerà, scha na dafatta nosch, malign o sfruntà.



A mai am para, cha schi saja da far tant viers (propaganda, infurmaziuns, podiums...) pervi da quista NEF, schi cha alch nu tuorna. 0 ch'eu sun surdumandà da la materia, o ch'ella es propa formulada massa cumplichà. Ils adversaris fan valair, cha als cumüns pitschens i gnissan adössadas incumbenzas chi nu füssan buns da portar o guandagiar. Che dist tü, Giongion?

  • Quella mala temma n'haja eir eu güsta per quai chi reguarda la scoula e'I sectur social. Ils lös pitschens perdan ad ün perder, per meza da fusiuns e raziunalisaziun ed oter. I perdan e perdan fin chi nu sun plü. E quai es impardunabel.