07/2012

Gilgia da l'ova                      

 

Insembel cun las ouvras eletricas da la cited da Turich planisescha la firma HydroSun AG ün implaunt solar experimentel chi dess nuder sül lej da Marmorera. Stüdis haun demusso cha la producziun dad implaunts solars installos in lös adattos illas Alps es 1.6 voutas pü granda cu tar implaunts giò la Bassa. Ün'influenza positiva haun eir las temperaturas bassas e la reflexiun dal terrain e da la naiv düraunt l'inviern. Interessant esa da dispuoner da la fotovoltaica e la forza idraulica al listess lö. Il lej da serra dvainta tres que la battaria da l'implaunt fotovoltaic. L'implaunt fotovoltaic po profiter da l'infrastructura da l'implaunt idraulic.

Las sfidas sun grandas. Ün simil implaunt fotovoltaic stu fer frunt al vent ed a l'ora e stu funcziuner sainza problems eir tar ün spievel da l'ova chi variescha. Cha'l proget es realisabel stu pür gnir cumpruvo. L'EWZ es pront da sustegner il proget da pilot innovativ. La plattafuorma nudanta dess prodür 60'000 – 90'000 kWh l'an, 40% d'inviern.

06/2012

Ils placats chi seguan suotvart vainsa inscuntro immez duos sendas da spassager illa Val Muragl e süll‘Alp Languard. Ün placat paress dad esser part da la strategia nouva dad Ariane Ehrat „Esser amiaivel invers ils turists“. L’oter am pera pütost arrogant!

1/1

02/2012

Il turissem da massa imnatscha las ultimas perlas natüralas            

 

Illa propaganda turistica vegnan preschantadas las Alps adüna darcheu sco cuntradas natüralas da bellezza amo intactas. Mo güsta il turissem da massa promouva cha adüna daplü da quellas vegnan surfabrichadas e devastadas. Perquai tratta il prüm magazin da la Pro Natura 2012 cun plüssas cuntribuziuns quista tematica, muossond il purtret realistic d’hoz illas Alps.

Il pajais turistic svizzer es sülla megldra via da sacrifichar adüna nouvas valladas e muntognas. In tuot l’intschess alpin vegnan planisadas e spüertas darcheu nouvas attracziuns per agradir ad üna amo plü gronda cliantella. E là inua chi’s chatta amo las ultimas islas da quietezza srantunan elicopters ed aviuns.

Tuot quist svilup ha gnü üna jada ün cumanzamaint moderà. Pür il progress tecnic cun la navigaziun süls lajs svizzers, las viasfier e’ls automobils ha pussibiltà al pövel da la Bassa da scuvrir il muond fascinant da las muntognas. Il cresch dal turissem vers la mità dal 19. tschientiner, il prüm impustüt nan da l’Ingalterra, ha promovü la construcziun dals gronds cumplexs d’hotels in tuot il pajais.

 

1774 funicularas, pendicularas e lifts da skis in 100 ons.

 

Quel chi nun avaiva plü bod ne forza ne temp d’ascender las muntagnas ha a partir da l’on 1871 pudü far adöver da las prümas funicularas e dal 1908 da las prümas dainticularas in Svizra. Chi vess aspettà cha 100 ons plü tard existissan 1774 mezs da transport da tuots geners chi han conquistà las spuondas e la pizza cun s-chabelleras, pendicularas e lifts da skis. Al cumanzamaint in möd plü moderà, mo alura a partir dals ons 1960 s’ha s-chadagnà il boom grond da la massa.

Uschè han ils ultims 100 ons manà ün müdamaint extrem : Our d’ün turissem alpin individual plü uman per Europeans plü benestants da quella vouta s’ha sviluppada in seguit l’industria dal turissem d’hozindi. Plü bod as viagiaiva a Tavo o a San Murezzan per giodair il sport sülla naiv e’l glatsch o eir per far üna cura, s’allegrand da las bellezzas da las muntognas e da l’ajer pür e net. Mo güsta da quel nun es hoz dafatta plü bler avantman, schi’s observa dürant la stagiun ota ed a las fins d’eivna las lungas culuonnas d’autos chi’s struozchan tras ils centers turistics. Là nun es l’ajer muntagnard dafatta bricha meglder co illas aglomeraziuns in Svizra Bassa!

 

Il turissem sco factur economic

 

Per tuot las entradas economicas e plazzas da lavur cha l’industria dal turissem maina a cumüns e regiuns vain pajà ün ot predsch. Tenor il Secretariat dal stadi per l’economia (Seco) promova il turissem sül livel naziunal 3% da la prestaziun economica e 4% da las plazzas da lavur. Illas regiuns alpinas es il turissem üna da las plü importantas pozzas economicas per la populaziun. Quai as muossa impustüt pro’ls chantuns turistics da la Svizra, il Grischun e’l Vallais. Qua importa in tschertas regiuns sco l’Engiadin’Ota e Tavo il guadagn tras il turissem sur 50% da la creaziun da valur totala. Quista importanza economica voul il Cussagl federal promover a tuot predsch. Perquai ha’l elavurà dal 2011 l’uschènomnada Strategia da svilup pel turissem svizzer. Il böt es da mantgnair eir in avegnir ün cresch sül sectur turistic. I sun avantman già alchüns progets gigantics. I’l Vallais per exaimpel vuless üna gruppa d’interess russa investir 400 milliuns francs per realisar ün implant luxurius da 2500 lets. Quista surfabricaziun desdrüess pradaria sütta suot protecziun. Mo la benedicziun da munaida fa daplü impreschiun a la regenza vallaisa co’l mantegnimaint d’ün biotop d’importanza naziunala. Eir in Grischun paran ils promotuors dal progress d’avair savurà il rost, progettand cumüns da vacanzas in plüssas valladas. In Engiadin’Ota existan progets per üna colliaziun da San Murezzan sur il Lej dals Chöds vers il Corvatsch, a Samignun as vuless realisar üna nouva pendiculara tras üna cuntrada unica vers il Piz Valgronda sco colliaziun cul territori da skis dad Ischgl in Austria.

Eir ün oter exaimpel tradischa in che dimensiuns cha intrapraisas da milliardas pensan; il proget planisà pel sport da skis tanter Andermatt e Sedrun. Ils investuors paran da vulair far part eir els a la liga dals gronds sco San Murezzan, Tavo e Zermatt. Lapro es quai als blers consciaint cha la tuorta nu vain plü gronda. Quai chi voul dir cha mincha skiunz chi viagia ad Andermatt mancarà ad ün oter lö. La cumbatta da concurrenza cuntinuarà cul resultat cha las ultimas cuntradas amo natüralas vegnan sacrifichadas cun tuot sias conseguenzas negativas per l’ambiaint.

 

Pro’l turissem d’inviern para d’esser il möz plain

 

Mo tuot quai nu para da bastair. La concurrenza tanter ils differents centers da sport as muossa eir pro’l turissem da stà. Pro las intrapraisas da funicularas es la promoziuns dal turissem da stà üna strategia da gronda importanza, siand cha pro’l turissem d’inviern para d’esser il möz plain. Cun üna gestiun da tuot l’on as vuless ragiundscher üna rendita plü gronda. I’s ha savurà la puolvra e’s ha l’intent da schlargiar la spüerta da stà e spordscher pel temp liber ün’ attractività optimala. In üna broschüra da l’Uniun da las funicularas svizras as po leger:“ Ils gronds marchats dal cresch economic prodüan adüna daplüs umans chi visiteschan la Svizra na be per as dedichar al sport d’inviern. Las impraisas da las funicularas han perquai schlargià lur spüerta da stà per spordscher üna gronda paletta d’activitats pel temp liber. Eir da stà vöglian ils giast giodair „vacanzas activas“ e chattan sendas per spassegiar e per bikers, parcuors da rampignar, parcs da suas, vias da schlisolar, scoulas da parasvoul ed oter plü. Quista varietà da spüerta ha attrat eir dürant l’ultima stagiun da stà blers Svizzers sü illas muntognas“.

In mincha cas es quai evidaint cha las funicularas as sfadiaran eir in avegnir d’inventar darcheu nouvas spüertas ed events per mobilisar adüna daplüs giasts da stà in las regiuns alpinas. Quai chi patischa suot quist svilup exagerà es e sarà eir in avegnir nos ambiant ed eir tuot quels umans chi bramessan üna natüra intacta, quietezza e recreaziun in nossas muntognas

 

La Pro Natura as dosta cun tuot ils mezs avantman cunter üna sfigüraziun da la cuntrada, l’ütilisaziun dals ultims intschess amo intacts ed eir cunter tuot la speculaziun a cuost da la natüra. Ella cumbatta cha las Alps nu scroudan ad ün circus internaziunal dal turissem da massa.

 

Avant 40 ons ha il Club of Rome admoni cha’l cresch economic illimità sün nossa terra rivarà ünsacura a seis cunfins.

 

Alfons Clalüna / Pro Natura magazin 01/2012

Illustraziuns cun permiss da la Pro Natura

il Chardun

revista  rumantscha independenta

CH - 7559 Tschlin

fon 081 866 36 76

IBAN CH