il Chardun

revista  rumantscha independenta

CH - 7559 Tschlin

fon 081 866 36 76

IBAN CH

lündeschdi, 14 schner 2013

gazetta speciala davart Olimpia 2022 San Murezzan/Tavo

 

Ils gös            

 

Gös olimpics sun grands, adüna. Intaunt cha als gös da San Murezzan dal 1948 haun piglio part 28 naziuns e 878 atlets in 22 disciplinas, saron que a San Murezzan/Tavo 2022 sur 80 naziuns e var 3'000 atlets in sur 90 disciplinas. Tiers vegnan var 3'000 funcziunaris, 10'000 persunas da las medias, 23'000 voluntaris, diversa milli persunas da l’armeda e pulizia e servezzans da sgürezza privats e protecziun civila. Ils organisatuors quintan cun fin 112'000 visitaduors al di chi vegnan da dadour il Grischun. La Viafier Retica po surpiglier 25'000, il rest vain transpurto in 1'740 bus per direcziun. Las directivas per la grandezza sun dedas dal IOC, dal comité olimpic internaziunel, chi tenor art. 9/2 da la Charta Olimpica ho tuot las decisiuns.

In Engiadin’Ota sun previs: ski alpin / bob, skeleton, schlitta / sagl da schanza / cumbinaziun nordica / patinagi artistic e short track / festa d’avertüra e festa finela / center da pressa / IBC cun trais hallas da TV e la vschinauncha d’atlets cul center sül pro da Polo ed ulteriuors allogis fabrichos nouv u in hotels sanos. E che resta zieva ils gös ? L’infrastructura ski alpin vains tres il champiunedi 2017 / la via da bob e skeleton existenta dess bastair / la schanza da 120 m vain darcho stratta giò – las schanzas pitschnas sun previsas eir sainza gös olimpics / la loipa per la cumbinaziun nordica a Surlej cun l’infrastructura olimpica vain renatüreda / la tribüna per las ceremonias per 35'000 aspectaturas ed aspectatuors illa Meierei e’l palc per las producziuns sül Lej da San Murezzan (druvos per ün pêr uras) svaneschan natürelmaing eir: A resta üna halla da glatsch a Samedan chi tenor la missiva Olimpia da la Confederaziun ho da gnir finanzieda da la vschinauncha u dad investuors privats.

A fo sen dad eviter ruinas da sport. Ma fabricher e strer giò per 1 milliarda – quatter voutas il nouv tunnel d’Alvra, e que per 17 dis ! – es dalöntsch davent dad ün svilup persistent. Che effet varon tuot quels transports in camiuns ed elicopters ils ans aunz l’olimpiada e l’an zieva sün nos turissem da sted ? Noss giasts reclaman per part già hoz da la canera e spüzza da fabrica. Tiers vain eir la fabrica dal tunnel d’Alvra (chi es propi persistent – quel druvains darcho per passa tschient ans) ed il champiunedi da skis dal 2017 chi cuosta 100 milliuns.

 

Eir ils cuosts sun grands: il Chantun Grischun ho da pajer 370 milliuns (bsögn indispensabel tenor missiva) e la Confederaziun voul metter a disposiziun 1 milliarda. L’art. 37 da la Charta Olimpica disch cleramaing, cha tuot ils ris-chs finanziels sajan tals organisatuors. Daspö il 1960 sun ils budgets dals gös olimpics d’inviern adüna gnieus surpassos, pelpü massivamaing, e que na be tar l’infrastructura: A Vancouver d’eira büdscheto per la sgürezza 200 milliuns, ils cuosts effectivs sun stos 900 milliuns. Ma eir l’infrastructura vain adüna pü chera: Pel champiunedi da skis 2017 a San Murezzan es hoz il preventiv per l’infrastructura già il dobel dal cumanzamaint da la candidatura. Il motiv tenor ils organisatuors: il progress tecnic. Quel varons eir ils prossems desch ans fin tals gös olimpics – e l’IOC dicta. Chi dess dimena surpiglier il deficit ? Da retrer pü tard la candidatura es ün’illusiun: La perdita da reputaziun per la Svizra füss immensa.

 

Facit: Ils gös olimpics San Murezzan/Tavo 2022 nu sun ne pitschens ne persistents, e sgüra neir neutrels da CO2: Ils camiuns e helis per la fabrica, ils fin 1740 bus al di, l’aviatica militera cun pulizia aviatica, exploraziun aviatica e transports aviatics, ils svouls in Svizra ed inavous, nu capitaron fin dal 2022 sainza CO2. Ed üngün stüdi independent nu demuossa ün effet economic a lungia vista dals gös olimpics passos. Ün NA als 3 marz es evidaint.

 

Jost Falett

 

 

 

 

 

 

 

Preservè l'Engiadina dad olimpia             

 

Adonta da tuot l’euforia per ün fö olimpic a San Murezzan - tal quêl la giuventüna mundiela s’inscuntra tar cumpetiziuns sportivas - la medaglia olimpica ho üna vart schnestra terribla. Persistent i’l sen ecologic nu‘s po numner ün evenimaint da la grandezza da gös olimpics, culla megldra vöglia bricha, eir scha vain adüna accentuo dals promotuors, cha la candidatura per San Murezzan/Tavo 2022 as basa sün gös verds ed alvs.

Mettains il cas, cha’l Comitè olimpic surdess propi a nus ils gös. L’Engiadin’Ota dvantess a partir dal 2016 ün grandischem plazzel da fabrica. A gniss fabricheda üna schanza granda incl. runchedas da god, a gnissan fabrichedas 18‘000 plazzas pels aspectatuors, hallas per cuorsas da patins, patinagi artistic ed alenamaing cun 10‘000 plazzas per aspectatuors a Samedan e Zuoz, allogis (‚Village St. Moritz‘), tribünas per 35‘000 aspectatuos per las ceremonias d’avertüra e da finischun illa Meierei ed ün palc per las produziuns da las naziuns sül lej, loipas da passlung per la cumbinaziun nordica a Surlej incl. infrastructura, impü l’infrastructura per las medias tar la plazza aviatica a Samedan (3 hallas à 12‘500 m2), tiers vegnan ils fabricats antecipos da la Viafier retica per Olimpia: binari dobel Samedan-Bever, sviamaint da Bever, staziun da Schlarigna. Al listess mumaint vain fabricho il nouv tunnel da l’Alvra e per las maestraunzas mundielas WM 2017 vegnan già investieus tschinch ans pü bod 100 milliuns.

Ultra dals cuosts enorms stu esser permissa la dumanda, scha quist fabrichöz permanent nu pudess magari avair effets negativs pel turissem da sted. Già in „temps normels“ plaundschan fich bgers pervi da la canera dals plazzels da fabrica. Il predsch es ot - fich ot - per ün evenimaint chi düra 17 dis.

D’incler es que cha’ls exponents da l’economia da fabrica – chi stöglian fer quint cun üna duscha pütost fraida pervi da l’iniziativa davart las seguondas abitaziuns – cha quels exponents s’allegressan d’ün tel boom da fabrica. Cò as rechatta lura eir la nusch düra tar l’argumentaziun „per u cunter Olimpia“: Es üna branscha da fabrica chi prosperescha da metter sül listess s-chelin scu ün turissem chi prosperescha? Na, al cuntrari. Na be pervi dal trafic da camiuns chi blockescha las vias, dimpersè specielmaing pervi da las intervenziuns e violaziuns da la natüra e la cuntredgia chi sun il chapitêl da l’Engiadina. Sülla dumanda che chi saja il pü „important“ per l’Engiadina dschess tschertamaing mincha Engiadinais cha que saja „la cuntredgia e la natüra“. E listes, tar la dumanda davart Olimpia do que dandettamaing temas auncha pü importants, auncha bger pü importants. Conflicts culla natüra e la cuntredgia vegnan marginalisos cur cha que as tratta da las runchedas da god tar la schanza olimpica u da las tribünas al Lej da San Murezzan i’l territori protet. Cha que saja „güstifichabel“ ho que nom perfin tar l’Uffizi per la natüra e la cuntredgia, schabain cha p.ex. las runchedas previsas cuntradischan cleramaing a nossa ledscha da god. La dumanda saja permissa: Quaunt independentas sun las pusiziuns da las autoriteds scha la Regenza grischuna e’l Cussagl federel expriman ün schi euforic ed impromettan raps melapaina cha’l stüdi davart la realisabilted – lascho fer dals promotuors dad Olimpia – es cumparieu. Dal rest e baininclet: Tar quel stüdi davart la realisabilted ho düro il temp per inoltrer pusisiuns criticas damain d’ün’eivna ed il recuors cha la Pro Lej da Segl ho fat cunter la ceremonia d’avertüra previsa illa Meierei a San Murezza es simplamaing gnieu ignoro. Il stüdi nun es neir na objectiv: Per fabricher la schanza granda tal Lej Marsch as stu runcher üna surfatscha da 9100 m2, il stüdi discuorra in quel connex da runchedas minimelas.

Las organisaziuns da protecziun as dostan cunter la candidatura per gös olimpics. Interessant es cha – schabain cha que as tratta dad experts per dumandas da la protecziun da la natüra e na propi experts economics – a vegnan menziunos in prüma lingia argumaints economics scu p.ex. dbits exorbitants, grands ris-chs, cuosts enorms e.o.p. Perche es que uschè? Causa cha argumaints a favur da la natüra faun damain effet scu scha que vo per nossas buorsas e noss raps. Que es melavita ün fenomen cuntschaint: Noss penser economic resguarda be ils prossems ans, i’l cas dad Olimpia perfin be 17 dis. Ün svilup persistent significha in Engiadina ouravaunt tuot: Avair chüra dal chapitêl. Tar la definiziun dal chapitêl sun ils Engiadinais lura darcho d’ün avis: Nos chapitêl sun la natüra e la cuntredgia

 

David Jenny

 

 

 

 

 

 

COI: üna maschina per fer raps ?              

 

Il möd il pü sgür per fer raps es dad inchascher dapertuot e nu spender ünguotta. Per decennis a la lungia COI, il Comite Olympic Internazionel, es sto fich adester cun quistas tecnicas. Culs gös olimpics spendan ils organisatuors ed il COI inchascha. Ma ün bel di es dvanteda publica la corrupziun da divers members chi as faivan pajer dals lös candidats per organiser ils gös olimpics. Quist möd da fer raps es alura gnieu scumando. Ma il Comite cuntinua a fer buns affers cun ils drets da television e so tratter sieus members cun grand luxus. Ils 140 members, 106 da quels haun il dret da vuscher, restan in funcziun fin a l’eted da 70 u 80 ans, seguond il datum da lur cooptaziun.

Quists aspets peran dafatta pü importants cu il dossier da candidatura uffiziel. Eir la politica dal COI e da las potenzas internaziunelas giovan lur rolla in l’attribuziun dals gös. Siand preschaint a la radunanza dal COI a Budapest inua cha la prüma candidatura da Sion es gnida süllas tractandas am haun dit ils members dal COI ch’eau cugnuschaiva, cha il dossier da Sion saja il pü bun ma cha que nu serva ad ünguotta, perche cha las decisiuns sajan in prüma lingia cumplettamaing politicas. Be in cas cha que detta püssas votumaziuns sur da candidaturas rivalas in balauntscha, schi pudess alura la qualited dal dossier da candidatura giuver üna rolla. E

dafatta ho a Budapest survgnieu Salt Lake City l’attribuziun al prüm scrutin, ma quista candidatura eira già gnida preschenteda tschinch voutas anteriuras. Sion ho preschanto sia candidatura üna seguonda vouta e nun ho darcho na gieu success; alura ils Valesans sun stos stüffis da spender adüna darcho bgers raps per candidaturas sainza success ed haun renunzcho.

Nu fuss que pü radschunaivel da renunzcher eir a la candidatura San Murezzan/Tavo aunz cu spender 60 milliuns cun pocha spraunza da success?

 

Claudio Caratsch

 

 

 

 

 

 

L'esan chi cheja marenghins              

 

In üna da las parevlas dals frers Grimm vegnan descrits ils seguaints actuors:

Üna chevra inguorda chi prüma pretenda dad esser saduolla e zieva disch’la dad avair fam, üna maisina chi’s implischa da se, ün esan chi cheja sün cumand marenghins ed ün bastun chi vegn our dal sach e plunta a quels cha’s ho da plunter. In vista a la proposta per gös olimpics in Grischun am pera que propi ch’eau am mouver traunter quists actuors. La chevra inguorda voul adüna dapü ma d’üna vart disch ella ch’ella as cuntainta cun que ch’ella ho (gös pitschens) ed apaina ragiunt il böt voul ella dapü (gös grands insomma) – quist es la prüma fasa dal proget.

La maisina chi’s implischa sün cumand da mangiativas sainza fin es cò per chi? Chi survegn a la fin tuot las bunteds impromissas? Il bacher e‘l pastizier local? Las impraisas da construcziuns pitschnas e mezzaunas localas? Già uossa vo la granda part da las müravaglias als afferists da marketing, chi fin hoz nu haun auncha mê demusso quaunt cha lur strategias da reclama fattas vi dal computer velan propi.

L’esan chi cheja munaida essans nus. Nus cun nossas impostas pajains tuot, e que sün cumand.

Quels chi tiran lura il bastun our dal sach pudessan esser il comite olimpic internaziunel e quels chi faun girer il carussel mediatic cul resultat cha’ls gös olimpics saregian gigantescs scu dapertuot.

Eau nu craj a la chevra inguorda, las richezzas da la maisina chi’s implischa da se nu sun pinedas ne per me, ne per las regiuns, ne per las impraisas localas, il bastun vegn sgür e tschert our dal sach ed eau nu vögl esser definitivamaing na l’esan per gös olimpics.

 

L’alternativa? Già cha’l chantun ho 300 milliuns a dispusiziun schi pudess el divider quels sün desch ans e der our 30 milliuns l’an per ün turissem cun buna fundamainta e per otras impraisas innovativas, pel sport da basa e la promoziun da cultura professiunela. Perfin sar Gurtner propuona cultura per attrer glieud (Museum d’art sül Crap Sogn Gion) e che fo la cited da Torino (gös olimpics 2006) per esser attractiva i’l turissem? Cultura innovativa! Cul sustegn finanziel public da 300 milliuns francs infra 10 ans füssans nus la fin dal 2022 pelvaira champiuns in persistenza: i’l turissem ed in otras spartas, cun üna basa sportiva solida ed üna spüerta culturela da vaglia. Success garantieu!

 

Anna Ratti

Char Giongion, tü t'interessast sgüra eir per l'olympiada. O?

Sandra

  • Co mâ poust tü be dumandar alch uschè? Eu dscharà - ingiavina! Eu dscharà cun üna persvasiun 'intensiva' da NA, NA, NA....!

 

La Classe Politique ha para festagià antecipadamaing - fond impringias cun champagner - a l'apéro da Büman a Scuol l'olympiada 2022 in GR.. Che es quai insé la Classe Politique ?

Renato B., P.

  • I gess massa lönch da declerar che cha quai es. Ma eu poss dir e confermar, cha quella Classe nun es/ha adüna c l a s s a ! uschè pac sco cha'l Grond Cussagl nun es adüna grond !

 

Id es - para - uschettas, cha'ls impiegats chantunals han da taschair chamön reguard olympiada (a tuottavia quels chi sun cunter), intant cha'l zuond simpatic, sfrignuoss president da la regenza GR batta il tambur grond a favur da l'olympiada, sco sch'el nu vess fingià avuonda sün seis conto negativ:

  • promotur da la surfabricaziun da l'Engiadin'Ota

  • promotur da la 'resgia bancarutta' da Domat/Ems

  • creatur e promotur dal TAG chi ha fat naufragi

  • promotur da vöds schnorrunzs, bagliafs olympics

chi impromettan rom e tom e mez Milan, insomma robas chi nu pon gnanca schmoc cumprovar.

Arnold. F., S.

  • Quai da metter müsal als impiegats chantunals valess la paina da gnir verifichà, scha'ls impiegats vessan insomma il curaschi da dir, cha quai saja propa uschè. La lealtà es para ün oblig be pels impiegats.

 

Ultimamaing es gnüda stabilida üna nouva disciplina da sport d'inviern olimpic. I's tratta quia - para- dal Trachles-Giangi. Quista disciplina da sport pretenda, uschè es quai gnü postulà, bler blabla, voul dir narcotic demagogic + abilità da constanta repetiziun o rumagliöz da strom scuoss, dimena screà. Sast tü Giongion nouvas da quista nouva disciplina per gös olimpics. E saran ils olmpionics buns d'accumplir quistas pretaisas?

Gian Carlo M., S.

  • Dudi da quai cha tü dist n'haja eir eu, ma cunter vöglia. Eu dubit chi detta atlets chi s'adan a quist gener da sport. Quai voul nempe buns stomis.

 

 

 

 

 

Gös olimpics in Grischun persistents e simpels                   

 

Ils promotuors per gös olimpics in Grischun dal 2022 impromettan gös persistents e simpels. Gio da tuot nu san quels, co cha persistenza vain hozindi definida da las organisaziuns globalas mo eir dal Cussagl federal p.ex. in connex cun la definiziun da la Società da 2000 watt. O voulan els propi far gös simpels e tenor las pretaisas da la persistenza? Alura pudess eu sainz‘oter sustegner quist intent.

Il prüm lessa dar üna survista sur da la definziun da persistenza o dürabilità e davo descriver, co cha’ls gös vessan alura da gnir organisats dal 2022 scha las impromischiuns dals promotuors d’hoz vessan da gnir accumplidas.

Persisteza voul dir, l’uman nu po dovrar daplü energia co quai chi stà a disposiziun in möd düraivel. Per eruir quel factur as poja far adöver da la “passida ecologica” chi masüra il consüm da resursas ecologicas ed exprima quel cun üna masüra da la surfatscha da terrain per prodüer resursas chi fan dabsögn per metter a disposiziun il consüm e’l standard da vita actual. La Svizra as rechatta pel mumaint pro’l factur 4, voul dir nus dovrain pel mumaint 4 jadas daplü resursas co quai chi cumporta. Ün oter indicatur per masürar il stadi actual e per definir l’on cur cha quel es amo gnü tgnü aint p.ex. in Svizra sun ils “sclavs d’energia”. Hoz douvra mincha persuna ill’Europa centrala var 53 sclavs per pussibiltar il möd da viver actual. Per garantir l’avegnir düraivel pudess però mincha persuna dovrar be 15 sclavs d’eneriga. Dal 1963 han p.ex. las Svizzras e’ls Svizzers accumpli quist böt l’ultima jada.

Guardain dimena, co cha las cundiziuns generalas dal 1963 in Engiadina‘Ota pudessan gnir transfuormadas sün l’on 2022. Avant co cumanzar üna remarcha: Pro’ls gös olimpics d’inviern dal 1964 a Puntina nun han pudü tour part ingüns profis. Quai tanter oter eir per garantir, cha’l sport es plü important co il commerzi. Our da quel puonch da vista nu dessa hozindi plü ingüns gös olimpics. Hoz sun tuot las atletas e’ls atlets “profis” e sun adüsats vi d‘ün standard d’assistenza d’ot nivel. Els vegnan transportats cun autos privats, cun aviuns ed elicopters e pernotteschan in hotels luxurius. Quai vala eir per lur numerus persunal, la pressa e per tuot la glieud ufficiala da las organisaziuns, tanter oter eir da l’IOC. Persistent e simpel füss, scha quista glieud gniss allogiada in baraccas da fabrica o in implants da la protecziun civila. Quai promovess faquint eir üna da las ideas las plü fundamentals nempè la comunicaziun e la cumpagnia paschaivla tanter las naziuns e las culturas e spargness üna pruna cuosts.

Dal 1963 nun existiva amo ingüna innaivaziun artificiala. L’innaivaziun artificiala douvra üna pruna energia e quantitats enormas dad aua. Nix persistenza! E scha’l clima as s-choda inavant sco prognostichà, alura es la garanzia da naiv l’on 2022 eir in Engiadian’Ota periclitada. Las pistas, las schanzas, la bobera füssan dependents da naiv e da temperaturas fraidas. Naiv artificiala e glatsch artificial sun indispensabels. Quai es hoz standard eir sainza olimpiada. Quai pudess in quel sen eir gnir tolerà, eir causa cha la naiva vaiva l’on 1964 a Puntina da gnir manadà nanpro cun millis da camiuns e perche cha l’infrastuctura d’innaivaziun es fingià avant man. Ma persistent e simpel nu es quist‘istorgia. In quel sen es il slogan dals promotuors eir in quist connex ün’idealisaziun na güsta credibla.

Uossa amo pro’l trafic. L’on 1963 daiva que almain 3/4 plü pacs autos in Svizra sco hozindi, maindir sco l’on 2022. Ils organisatuors vessan dimena da redüer il trafic dad autos per passa 70 %. I füssan dumandats veiculs solars o chavals pel trafic regiunal. Las visitaduras e’ls visitaduors d’utrò ston gnir transportats in mincha cas cul tren. Ma ün event da massas nun es fingià da princip mai persistent.

 

Facit: Id es impussibel da realisar hozindi gös olimpics “persistents” e simpels.

L’idea dals promoturs d’ün olimpiada persistena e simpla in Grischun es commoventa ma malavita eir naiva. Lavurar cun slogans chi laschan liber ün’interpretaziun conscienziusa es privlusa e dubiusa.

 

CASA

 

 

 

 

 

Sinergias                   

 

Per la candidatura dals gös olimpics „Graubünden 2022“ a San Murezzan e Tavo nu pera auncha üngün dad esser propi fö e flamma. Entusiassem sulet nu basta nempe, a voul eir argumaints chi persvadan. Il pled magic es „ profiter da sinergias“ - e que düraunt e zieva ils gös.

Las particulariteds localas pretendessan p. ex. cha'l cumün olimpic vegna circundo dad üna saiv electrica resistenta als uors. Il bsögn da forza electrica per quella saiv füss bainschi considerabel ma la forza as pudessa retrer da l'implaunt electric pitschen planiso per la Val Chamuera. Sül lej da serra da Chamuera as pudessa realiser las concurrenzas d'art sün glatsch.

Apropos uors: per motivs da sgürezza stuvessan gnir munieus ils curriduors e las curriduras da biathlon cun patronas da ballinas da gomma. In seguit as stuvessa profiter da las experienzas fattas per amegldrer las acziuns da fergrämung cunter ils uors, realisedas dals organs da survagliaunza da chatscha.

Specielmaing bgeras sinergias resultessan a la fin dals gös olimpics. L'artillaria da chanuns da naiv – grazcha als gös füss que intaunt dvanteda ün'armeda intera – as pudessa druver illa Val Roseg ed aint a Morteratsch per fer crescher darcho als vadrets ed eir per reaugmanter l'attractivited dal paesagi – natürelmaing pel turissem .

Ils stadions olimpics a Samedan füssan directamaing ideels per cuntinuer cullas debattas ferventas dals cusgliers dal parlamaint dal Circul chi dvantessan zieva la refuorma dal territori vairamaing dischoccupos. L'ajer chod resultant da las debattas as pudessa transfurmer in forza electrica - notabene forza ecologica siand CO 2 neutrela. Per la procedura da decisiun in reguard a las dumandas davart la gestiun da la plazza aviatica as pudessa raduner tuot la populaziun da l'Engiadin'Ota aint ils stadions uschè cha tuot la basa democratica pudess güder a discuter. E last but not least, il problem da las seguondas abitaziuns füss scholt per adüna: cun ün support minim füss que sainz'oter pussibel da persvader a la squedra olimpica da la Corea dal Nord da gnir a ster zieva ils gös definitivmaing aint il cumün olimpic. Uschè creschiss la part da las prümas abitaziuns sainza difficulted a sur 80 % . Teoreticamaing as pudessa uschè darcho fabricher seguondas abitaziuns. Ma que nu füss pü necessari, las ruinas da fabrica restedas inavous dals gös olimpics füssan telmaing tridas e sgradessan telmaing la cuntredgia ch'üngün nu vess pü interess vi da lets fraids in Engiadin'Ota.

 

David Jenny

Niculin ha fat sias experienzas                  

 

Niculin lavura in Engiadina, el es turno in patria eir sch’el vess survgnieu giò la Bassa üna megldra plazza scu sü cò. El es cuntaint e sia famiglia eir. El vo cul velo a lavurer, almain la sted. El admira la riva da l’En traunter la Punt dals Bouvs e Schlarigna schi, el es adüna propi fascino da quella riva. Ma uossa qualchosa s’ho müdo e sia fascinaziun es davent.

Ün bel di sun nempe rivedas maschinas da fabrica tar la riva da l’En ed a paraiva scu scha vulessan fabricher lo üna via nouva. Il president cumünel da quella vouta nu savaiva d’ünguotta, el ho pruvo da quieter a Niculin, cha que saja sgüra be üna pista da fabrica. E propi, zieva quindesch dis tuot eira darcho refat, per bun rumauntsch as dschessa „zurückgebaut“, nivello e semno aint.

Ma scha Niculin passa hoz speravi quella riva dvainta el bod scu deprimieu. Cler, la riva es refatta, il pissun es creschieu ma ad es simplamaing oter cu pü bod. Na pü uschè fascinant. Il pü trist es cha Niculin nu so niauncha declarer precis che chi s’ho müdo, fotografias nun ho’l displaschaivelmaing mê fat.

Daspö quista experienza nu supporta Niculin pü il pled „pista da fabrica“ e’l pled „zurückbauen“ l’irritescha a mort. Scu scha’s pudess refer la natüra scu cha’s refo ün mür! Sch’el ponderescha quauntas pistas da fabrica chi stuvessan gnir fabrichedas pels gös olimpics 2022 e quaunta natüra cha’s stuvess refer zieva ils gös so Niculin, ch’el disch da na als 3 marz.

 

Baldina

 

 

 

 

 

 

La parabla da nona               

 

"Öh schi quinta, chara Nona, amo üna parabla!“ « Mobain, chars uffants, üna, ma davo giais subit in let». E nona metta ils mans in crusch: »Avant blers ans vivaivan pro nus ün schurnalist da sport, chi d’eira gnü sü dal Bernais. El as vaiva mis insembel cun ün champiun da bob, chi eir el d’eira gnü sü dal Bernais. Els as vaivan miss in testa dad organisar in nos bel chantun Grischun gös olimpics. Cun success vaivan els savunà aint tuot ils politikers da leugiu e da leusi, uschè cha tant il Parlamaint grischun sco eir l’intera Regenza vaiva splattà ils mans dal plaschair. Schi, gös olimpics vulain nus! Ün pêr criticasters d’eiran cunter quist proget, els vaivan organisà ün inscunter oura Cuoira in ün restorant be dasper las maschinas chi stampaivan ils texts dal schurnalist. Qua vulaivan els stübgiar cun che argumaints chi’s pudess cumbatter ils gös olimpics narrais-chs. Al schurnalist da sport d’eira gnü ad uraglia chi vegna preparà ün cumplot. Perque ha’l provà da tadlar che cha quist puogn plain vaiva in testa da far, invanamaing, perche ch’els vaivan stoppà la foura clav e discurrivan be da bass. El d’eira gnü fich grit e vaiva lura miss il di davo sün la prüma pagina da la gasetta: «Quists pêr nars, criticasters da professiun nu laschan gnanca gnir aint als schurnalists, que sun metodas dals comunists!» Ed el sco eir il bobunz d’eiran persvas cha la populaziun als dess radschun. Insomma, in nos chantun es üsit cha tals arrandschamaints chi cuostan raps ston gnir preschantats al pövel suveran.

La gasetta rumagliaiva ils buns argumaints cha’l parlamaint vaiva mas-chà e digeri in seis set stomis - tuots as giavüschaivan ün SCHI persvas. Id ha dat diversas discussiuns ed artichels e cumbats; a la fin es gnü il di da la votumaziun: Cun üna relaziun da 4 : 1 ha la populaziun grischuna sbüttà be da schmuors ils plans ambizius dals duos Bernais grischuns. 77% han dit da NA; che schleppa per l’intera classe politique.» «Che voul dir classe politique?» «Que sun tuot las persunas cha nus tschernin per manar nos chantun sün buna via“.

 

O tatta quinta amo üna…“

 

„Mo bain, schi lura faina ün sagl dad almain trent’ons. Noss duos promotuors da gös olimpics sun gnüts pü vegls, ma na pü scorts. E neir la Regenza e neir il Parlamaint nun han imprais la lecziun dal pövel. Darcheu han els tuots fat l’homin davant ils bels rinchs olimpics e lur ögls glüschivan dal dalet in vista a las listessas impromischiuns sco avant ons: Cun gös olimpics vegnan scholts tuot ils problems da nos chantun.„Quista vouta vaivan els impiegà ad ün profet; GianGi vaiva tuot sün folias e powerpoints ed oters indrizs ils pü moderns e viagiaiva sco pü bod ils paders Chapütschins tras las vals e traiva tuot ils registers per cha la glieud craja al paradis sün terra cha’l pled magic – gös olimpics – manarà a tuot la Grischunia. E sco tals Chapütschins gniva disegnà la catastrofa chi pudess far üna fin a tuot il svilup scha’l pövel dschess da NA. Sco aint illa pü bella parabla: Dschai da SCHI e nus varan la cucagna! Ma chars uffnats, darcheu sun stats sü ün pêr persunas curaschusas ed han dit da NA a sömmis e visiuns narrais-chas. E darcheu ha il suveran dit cler da NA a gös olimpics monstrus, e darcheu cun granda magiurità.» «Tatta, sun las parablas vaira?», dumonda Grettina. «I para cha politikers crajan gugent a parablas, intant cha nos pövel muntagnard sa far la differenza tanter la realtà e’l muond da las set müravaglias».»O chara tatta, che bella parabla cha tü ans hast quintà hoz. Eu tilla tegn bain adimaint, eu sun sgüra da pudair quintar quista parabla in trent’ans darcheu a meis uffants,» disch Grettina e s’indurmainza.

 

Romedi Arquint (LQ, 04.01.2013

 

 

 

 

 

 

Olimpia                 

 

Il dschember ho tschinch aguogliunas.

Il larsch perda sias in plunas.

Il pin ho la descha chi pizcha.

Il tev ho la ramma chi sgrizcha.

 

Ils quatter cumpagns in uniun

faun uossa ün clap discussiun

scu cha’s pudess viver pü bain

trand a nüz tuot la scorza e’l lain.

 

Cun resgias, maneras, guottunas

sun fattas regiuns cun chesunas,

cun pistas e palcs e cun vias

ma’ls quatter cumpagns sun svanieus.

 

 

 

 

 

 

Slogans olimpics                  

 

Inua cha cullan ils milliuns as ramassan svelt las corrupziuns

 

Nossa sensibla e bella regiun es già uoss'al cunfin da la surfabricaziun

 

L'incherimaint e la speculaziun nu paun pü crescher in nossa regiun