il Chardun

revista  rumantscha independenta

CH - 7559 Tschlin

fon 081 866 36 76

IBAN CH

12/2013

nöbel saja l'uman e buntadaivel…            

 

  • Il svilup da la valur da marchà da Salah, Sommer e Schär. Tuots trais giovaders dal Club da ballapè da Basilea. Daspö ch'els sun gnüts cumprats dals Basilais s'ha augmentada lur valur pro Salah da 2 sün 11 milliuns francs, pro Sommer da 2 Milliuns sün 10 milliuns francs e pro Schär da 500 milli francs sün 8 milliuns francs. Scha'l club da ballapè vendess uossa quists giovaders, alura guadagness el dimena var 24,5 milliuns francs. Quai es bod sco sül marchà dad aczias. Cumprar aczias cur cha lur valur es bassa e vender quellas, cura cha la valur es creschüda. Las medias pudessan insè comunichar dasper ils indexs da dow jones e SMI eir la valur dal di dals plü chars giovaders: pel mumaint valan p. ex. Messi 150 milliuns francs e Ronaldo 125 milliuns francs. Facit: Invezza dad investir ils raps in aczias tils investischa in avegnir in giovanders da ballapè.

  • Schi va per absurditats chapitalistas alura sun ils Stadis Units da l'America ouravant a tuots. Sco chi's sa es quel stadi eir cuntschaint per negar ils pissers in connex culs problems da l'ambiaint respectivmaing culla destrucziun da nossa basa da vita. Uschè as dosta quel stadi adüna in möd fervent cunter masüras internaziunalas per redüer il CO2 ed otras disposiziuns cunter l'augmaint da las temperaturas sün tuot il muond. I nun es perquai da's dar da buonder, ch'els valüteschan eir la natüra in dollars. Ün pêr exaimpels? Ils utschels mez mür valan 22,9 milliardas dollars. Quai es l'import, cha l'agricultura spargna vi dad insecticids cunter parasits. Ils utschels mez mür maglian dimena per 22.9 milliardas dollars bes-chinas chi fan don a las agriculturas respectivmaing a las mangiativas ed oters bsögns da l'uman. Las prestaziuns annualas dals aviöls valan 153 milliardas dollars. Quai per l'impollinaziun da las plantas ütilas. Scha'ls umans vessan dad impollar las plantas cun pinels, lura chaschuna quai dimena cuosts da 153 milliuns dollars l'on. In China es quai dal rest fingià il cas, quels han extirpà fingià üna gronda part dals aviöls ed uossa sun milliers Chinais süls bös-chs e sülla prada cun pinels. Mincha aviöl chi lascha la pel augmainta dimena ils cuosts. Cun raps as po salvar bancas, ma scha quai reuschischa da salvar noss ambiaint cun dollars es ün'otra dumonda!

 

CASA

 

 

 

 

 

 

10/2013

l’uman es pers....               

 

L’Arctica es üna da las regiuns las plü sensiblas, in quai chi reguarda l’ecologia e la fauna. L’arsaja da l’uman per öli e gas es insaziabla. Ed illa planüra da l’Arctica daja öli, e natüralmaing cha quel sto gnir sbluottà. La firma Gazprom, ün'impraisa russa ha fingià cumanzà cullas lavuors d’explotaziun. Ün pêr activistas ed activists da Greenpeace laivan render attent cun ün’acziun als privels d’üna tala devastaziun da l’immens vadret. La Russia ha impraschunà üna trentina da persunas chi d’eiran partecipadas vi da l’acziun, tanter quellas eir al Svizzer Marco Weber. Pel despot da la Russia sun ils activists pirats, e perquai han quels da far quint cun praschun da plüs ons. Üna absurdità. Blers stadis e divers portaders dal premi da Nobel da pasch pretendan veementamaing la deliberaziun dals praschuners.

Ma perche nu protestescha la regenza svizzra? Già chi'd es pertoc eir ün citadin svizzer. Il departamaint respunsabel da la Confederaziun declera, cha la Svizra haja da tour resguard sün las bunas colliaziuns diplomaticas cun la Russia. Tenor mai ün inclin da nu crajer.

 

L’industria francesa dad armas es cunter ün’intervenziun dad armadas internaziunalas illa Siria per intervenir illa guerra civila. Es l'industria dandettamaing cunter guerras? Malavita na. Il motiv es quel, cha quist industria – ed insembel cun ella eir la regenza francesa, nu voulan provochar la Russia. Finalmaing es quel pajais ün dals plü gronds cliaints dad armas da la Frantscha.

 

Davo lungas cumbattas tanter las firmas e’ls impiegats vegnan finalaming augmantadas las pajas da las lavuraintas e dals lavuraints da l’industria da büschmainta in Bangladesch. E quai per incredibels 80 %. Anguoscha! Esa bainbod fini cun cumprar pro nus büschmainta bunmarchada? Fin da l’alarm: I’s tratta dad ün augmaint dad 80 raps. La paja importa uossa 1.80 francs al di netto, sainza sgüranzas e prestaziuns socialas. Il persunal lavura sün agen ris-ch. E’l ris-ch es grond. La catastrofa da fö in üna fabrica da büschmainta es capitada be avant cuort temp.

 

CASA