il Chardun

revista  rumantscha independenta

CH - 7559 Tschlin

fon 081 866 36 76

IBAN CH

03/2014

Charn                  

 

I da da quels mumaints, ingiò chi’d es massa difficil da serrar inavant ils ögls.

Meis hom es in chasa, süsom - Zoberscht - dschaina no, in sia stanza da lavur ed exercitescha a sunar la guitarra.

Eu sun giò‘n chadafö e cuschin. La chaldera tschübla e l’aua guotta aint il büglin. Da bassin doda eir la guitarra e’l pé chi clocca il tact.

Apunta - eu sun vairamaing landervia a cuschinar e na a scriver, però güsta usché comossa, cha scriver fa bain.

Ün vaira rüffel n’haja fingià tschüff avant. Svessa nu mangia aspergias (allergica)… mo, i d’eiran uschè bellas, finas, verdas e frais-chischmas. E pür il predsch: 4.95 per ün möz inter. Sainza bler pensar t’illas n’haja cumpradas. A chasa lura: Di Sten, vessast plaschair sch’eu at fess hoz aspergias? Sten guarda subit d’ingionder chi vegnan. Mexiko! Ma esch amo sana? Tillas dessa büttar davent?

Na, cumprà es ouramai cumprà.

„Süsom“ es eir la televisiun. Exercitar tecnica e sveltezza es lungurus, uschea guarda Sten lapro ün documentari sur da la nudritüra.

Dandettamaing ün ramplunöz tras la chasa da lain, tumm-tumm-tumm, duos s-chalas aval, e tuot agità tuna : Ina, tü stoust gnir sü a verer, eu guard ün documentari. 87 % da l’agricultura vain dovrada per la producziun da charn. E sast, var la mità dal « Treibhauseffekt » vain prodüt da las vachas!

( film: eating)

Eu nu vegn sü, perquai ch’eu sun landervia a cuschinar ( e scriver).

Eu na jent charn. Na be fom - eir ün zich etica es avantman.

Che far ?

Eu crai ch’eu cumprarà be amo charn predsch 50% ( aint il Coop, bio e naturalplan)...quai füss ün cumpromiss. Charn destinada a gnir büttada davent. Eu salv la charn da la destrucziun inütila. Basta quai ???

Eu n’ha improvà, avant var desch ons, da nu mangiar plü charn...ma mias cuaidas carnivoras m’han tut tout l’appetit. I mancaiva alch. Eu mord jent üna fletta dad ün centimeter da puolpa fingià mez sütta o tschüchar üna gliongia engiadinaisa fümantada opür brassar in üert quatter cotlettinas da besch...delizchus. I’m vain l’aua in bocca.

Davant o davo chasa, i dependa da la stagiun - d’inviern es davant chasa la vart da la via, e d’instà la vart dal tigl cul praet. Insomma davant chasa vessna erba avuonda per pavlar ün pêr cunigls. Nos prüms cohabitants vaivan cunigls. Eu t’ils vaiva da pavlar. Coppar tils coppaiva Réné. Mangiar… eu crai cha l’ultim n’haja dat - davo trais ons sfraidera - a la vuolp. Réné e famiglia vaivan fingià fat müdada daspö duos ons.

Mangiar ün toc charn es oter sco mangiar üna bes-cha intera.( Ün American mangia var 3000 bes-chas dürant sia vita.)

Temp da trar üna decisun. Oramai cha’ls ögls sun averts. 1-2 duos jadas l’eivna charn? Para cha quai saja eir malsan. E para perfin cha la pretaisa, cha no hajan dabsögn da charn per ils proteins saja ün mytos. A la bes-cha rapazza in mai staraja dar invezza da charn ün toc pan mez dür…

Na massa radical per cumanzar. Uschigliö piglia l’inguordia dandettamaing suraman. Eu cugnuosch a mai.

Sarà quai ün sacrifizi? Vögl eu megldrar il muond tras quai? Na. Uschea nu funcziuna quai. Neir na cun sentimaints da cuolpa o innocenza. Lain verer. I da sgüra ün tric - invlidar simplamaing la charn, sco’l cunigl aint illa sfraidera ? Hoz, duos dis plü tard esa decis : ün mais sainza. Insembel. L’argumaint da Sten es: üna jada in mia vita vöglia far quai…e davo vezza schi’m fa bain.

Ed eu? In ün eivna duna sang. Malatia cronica, controlla obligatorica schlargiada per 3-4 masüras. Davo ün mais darcheu. Lura conguala ils resultats. Bondriusa suna fingià uossa. Hai! il buonder es üna buna motivaziun J

 

Ina Si

 

 

 

 

 

 

01/2014

Charta da Silvester                

 

Char figlioul

 

Eir per mai est tü il salvaschlatta. E quai am fa plaschair. Ma...! Hoz davomezdi es teis bap, insomma meis frar, stat quia pro mai in visita per am giavüschar üna bun fin da l'on vegl ed ün bun cumanzamaint dal nouv.Tanter oter til n'haja eir dumandà, che cha tü stübgiast vairamaing. "Economia", m'ha'l dit e trat ils guinchels da la bocca. Eir tü, damaja! Be nu'm gnir eir tü ün da quels mèclars chi venda eir amo l'ultim toc tschisp sco terrain da fabrica. Tuot chi va uossa 'aint illas immobilias' !!! E tü, chi hast ün grond talent per linguas, inchaminast magara eir tü quella via? Eu nu manai forsa, cha tü vessast stuvü gnir professer da rumantsch. Da quels vessna insè avuonda. Ma...!

Her es gnü cun la posta alch chi m'ha fat propa la fotta. Propa her! Per chi's possa lura cumanzar cul cour in pasch (quella pasch marscha!) l'on nouv. Che cinissem! Ün prospect dal "Remax.ch - news" sün palperi glüschaint (s'inclegia!) per vender immobilias, eir in Engiadina (s'inclegia!). E quai da gröss! Ed eir illa 'Biosfera' (s'inclegia!).

Eu at giavüsch tuottüna - ormai cun cour gross - ün vantüraivel on nouv.

 

Cun chars salüds

teis pin Padruot S'incelgia